·         کجا و در چه زمینه ­ای فعالیت می ­کنید؟

در مرکز پژوهش متالورژی رازی فعالیت می ­کنم که کار تخصصی پژوهشی و آزمایشگاهی روی مواد انجام می دهد؛ موادی شامل فلز­ها، پلیمر­ها، سرامیک ­ها، نسوز­ها و... . آزمایشگاه ما در این حوزه از مراکز پژوهشی اصلی در ایران است. مهمترین بخش­ های آزمایشگاهی مرکز، آزمایشگاه تحقیقات شیمی(شامل آزمون های شیمی تر، پلیمر، و آنالیزهای دستگاهی)، آزمایشگاه متالوگرافی و آزمایشگاه مکانیک است.

مجموعه آزمایشگاه های ما از حدود چهار سال قبل وارد حوزه نانو آغاز شده و در دو بخش آزمون های مواد نانو (با استفاده از تجهیزات لازم برای آزمایش­ های نانومواد مانند SEM، XRF، XRD، FTIR و Atomic Absorption) و همچنین پروژه های تحقیقاتی نانو فعالیت می کند. در این زمینه آزمایشگاه های مرکز پژوهش متالورژی رازی در رتبه بندی های شبکه آزمایشگاهی فناوری نانو در دو سال متوالی(سال 86 و 87) مقام اول را در بین حدود 40 آزمایشگاه عضو به خود اختصاص داده است.

مشتریان ما طیف گسترده ‌ای را شامل می ­شوند؛ صنایع مختلفی مانند نفت و گاز و پتروشیمی، خودروسازی، فلزی، ریخته‌گری و ذوب آهن؛ مراکز مختلف مانند موسسه ‌ی استاندارد، دانشگاه­ ها و پژوهشگاه ­ها. دانشجویان هم برای انجام آزمایش ‌های مختلف در حوزه مواد به ما مراجعه می ­کنند. همچنین آزمایشگاه­ های ما مراجعه­هایی از کشور­های دیگر به خصوص کشور­های حوزه خلیج فارس دارند. آزمایشگاه ­های ما رقیب جدی‌ در کشور­های منطقه ندارند. هر چند در بعضی کشور­ها مانند امارات آزمایشگاه ­هایی توسط کشور­های اروپایی تاسیس شده؛ اما این مراکز در واقع حاصل دانش متخصصان این کشور­ها نیستند و زیربناهای موجود را هم ندارند. حتی ما از کشور­هایی مانند انگلیس هم چیزی در حوزه دانش کم نداریم. مشکل اصلی ما بیشتر در حوزه تجهیزات و امکانات و تهیه دستگاه های مدرن و همچنین خدمات پس از فروش از جمله تعمیرات و نگهداری و تهیه قطعات یدکی دستگاه ها است.

·         فعاليت تخصصي شما در مجموعه آزمایشگاه ­های متالورژی رازی چيست ؟

من در حال حاضر مسئولیت های مختلفی در مرکز دارم ولی مسئولیت اصلی من مدیریت آزمایشگاه ­ها است. وظیفه من به عنوان مدیریت آزمایشگاه ها در رابطه با سه دسته از افراد تعریف می‌ شود؛ مشتریان، کارکنان و مدیریت مرکز. در رابطه با مشتریان؛ کارشناسان مجموعه تا جایی که بتوانند، پاسخگو هستند؛ اما اگر در جایی اختلاف یا مشکلی پیش بیاید، پاسخگوی نهایی مدیریت آزمایشگاه ها خواهد بود. مدیریت آزمایشگاه ها باید اشراف کلی به مجموعه آزمایشگاه ها داشته باشد تا بتواند مسائل مربوط به سه دسته ذکر شده را حل نماید.

در رابطه با کارکنان، باید ارتباط تنگاتنگی با مدیریت منابع انسانی جهت هماهنگ کردن کارکنان از جمله استخدام، ماموریت، مرخصی، خدمات رفاهی کارکنان و ... داشته باشم. تامین نیازهای کارکنان و جلب رضایت آنها در افزایش بهره وری سیستم نقش موثری خواهد داشت.

در ارتباط با مدیریت مرکز، تهیه گزارش ­های ادواری و گزارش عملکرد، تدوین و اصلاح اهداف آزمایشگاه ­ها، ممیزی های دوره ای و بازنگری ­های مدیریت از وظایف من محسوب می شود. به نظر من مدیریت یکی از کار­های دشوار در کشور ماست. مدیر باید بتواند بین مسائل مختلف در سازمان هماهنگی برقرار کند و این هماهنگی و مدیریت کردن بین چند کار مختلف کار آسانی نیست.

ما نرم افزاری برای پایش و رصد آزمایشگاه­ ها داریم که به ما کمک می­ کند به راحتی فعالیت­ های آزمایشگاه را دنبال کنیم و  از اینکه هر کاری در چه مرحله­ای قرار دارد با خبر شده و در صورت تاخیر یا ایجاد مشکل در انجام کاری آن را به طور خاص مورد توجه قرار دهیم.

·         تحصیلات و مهارت ­های شما چیست؟

من در دانشگاه در رشته متالورژی تحصیل کرده ­ام و دارای مدرک کارشناسی ارشد مهندسی مواد از دانشگاه صنعتی شریف  هستم.  چند سال در بخش­ های مختلف آزمایشگاه کار می‌ کردم، اما بعد از چند سال کار در آزمایشگاه، متوجه ضعف ­های عمده ­ای در سیستم ­های کنترل کیفیت مرکز شدم و به این نتیجه رسیدم که در آزمایشگاه مشکل داریم و نمی ­توانیم استاندارد­ها را رعایت کنیم. بنابراین مجبور شدم دانش­ و مهارت ­های دیگری را علاوه بر رشته تخصصی خودم کسب کنم. دوره ­هایی را در زمینه مدیریت کیفیت و استانداردسازی گذراندم و در این حوزه تخصص ­هایی را کسب کردم. در حال حاضر کار من بیشتر به مهندسی صنایع نزدیک است تا به متالورژی.

اعتقاد دارم رشد باید پله به پله باشد. شاغل باید در مسئولیت ­های پایین ­تر دانش و تجربه بیندوزد بعد در مسئولیت­ های بالاتر از آن ­ها استفاده کند. خود من اگر از ابتدا در موقعیت شغلی فعلی قرار داشتم به هیچ وجه موفق نبودم. در ابتدا هم به عنوان مشاور مدیر عامل کار خودم را در مجموعه مرکز پژوهش متالورژی رازی آغاز کردم. بعد به آزمایشگاه منتقل شدم و در بخش­ های مختلف آزمایشگاه کار کردم. آهسته وارد سیستم ­های مدیریت کیفیت شدم. پس از مدتی مدیر کیفیت آزمایشگاه ها و بعد مسئول آزمایشگاه متالوگرافی و در نهایت به موقعیت کنونی یعنی مدیر مجموعه آزمایشگاه­ ها ارتقا یافتم. من به رشد پله به پله اعتقاد کامل دارم.

·         متخصصان چه رشته ­هایی در مجموعه شما شاغل هستند؟

مجموعه ما کار خود را در حوزه متالورژی آغاز کرد ولی در حال حاضر در زمینه همه مواد کار پژوهشی و آزمایشگاهی انجام می ­دهد. متخصصان رشته ­های مواد، پلیمر، متالورژی، شیمی، مکانیک و ریاضی در بخش­های مختلف مرکز کار می­ کنند. بخش تخصصی کامپیوتر هم در زمینه نرم افزار­های تخصصی فعالیت­ هایی را انجام می ­دهد. حدود صد و پنجاه نفر در این مجموعه مشغول به کار هستند که حدود بیست نفر از آنها در بخش تحقیقات نانو هم فعالیت می ­کنند.

·         به طور خلاصه روند پذیرش، انجام آزمایش و ارایه نتایج به مشتری را توضیح دهید.

در بدو ورود مشتری به بخش پذیرش راهنمایی می شود. کارشناسان بخش پذیرش، مشاوره­ هایی را به فرد یا نهاد درخواست کنندة آزمایش ارائه داده، پس از شنیدن درخواست مشتری، آزمایش متناسب با هدف مشتری را به ایشان پیشنهاد می­دهند. به نظر ما این بخش مهمترین قسمت این روند است چرا که اگر از ابتدا، آزمایش در مسیر درستی بیافتد تا انتها هم به خوبی پیش خواهد رفت. در این بخش یک نفر کارشناس ارشد مهندسی مواد و یک کارشناس از هر یک از رشته­های شیمی، مکانیک و متالورژی حضور دارند.

پس از پایان مراحل ابتدایی و دریافت تاریخچه قطعه، آزمون های لازم مشخص می ­شوند. پس از مشخص شدن مسئول اجرایی کار، قطعه به آزمایشگاه ارسال می ­شود. مسئول اجرایی، در همه مراحل همراه قطعه است و بعد از دریافت نتایج آزمایش، گزارش نهایی را تهیه می کند. گزارش تهیه شده در یک کمیته علمی متشکل از فرد تهیه ‌کننده گزارش، مسئول آزمایشگاه مربوطه و گروه علمی همان آزمایشگاه بررسی شده و به مشتری تحویل داده می ­شود. واحد هماهنگی مسئولیت ارتباط با مشتری را بر عهده دارد و هیچ یک از افرادی که در مراحل مختلف آزمایش دخیل هستند ارتباط مستقیمی با مشتری ندارند. چون امروزه یکی از ملاک ­های اعتبار آزمایش، عدم تاثیر مشتری بر نتایج آزمایش است و وجود این واحد امکان این اثرگذاری را از بین می ­برد.

·         برای دانشجویان و فارغ التحصیلانی که علاقه‌ مند به ورورد به این حوزه شغلی هستند چه توصیه­ هایی دارید؟

دانشجویان در ابتدا لازم است که دانش نظری خودشان را تا جایی که می ­توانند تقویت کنند و بهترین زمان، برای استحکام بنیه­ ی علمی، دوران دانشجویی است. اینکه در کدام بخش از درس ­هایشان وقت بیشتری بگذارند و در چه چیزی کمتر زمان صرف کنند، بستگی به این دارد که در آینده بخواهند وارد چه حوزه ­ای شوند. پس باید بتوانند تا حدی حوزه تخصص خودشان را مشخص کنند و بر اساس آن زمانشان را مدیریت کنند. فهم زمینه کاری آینده در ارتباط با صنعت میسر می ­شود. دانشگاه ­ها باید زمینه این ارتباط را فراهم کنند تا دانشجویان صنایع را ببینند، مشکلات آن را بشناسند و با متخصصان شاغل در این حوزه ‌ها گفتگو کنند و با بهره گیری از مشاوره آنها دانش نظری خودشان را به صورت هدفمند بهبود دهند.

نکته بعدی عادت کردن به کار تیمی است. دانشجویان حتی از همان دوران دانشجویی باید بتوانند کار­هایی را به طور تیمی انجام دهند. آنها نباید خودشان را تنها ببینند. 

آشنا شدن با سیستم­ های مدیریت کیفیت از الزامات ورود به این حوزه شغلی است. دانشجویان باید حتما چنین مهارت ­هایی را به طور جنبی کسب کنند. زبان انگلیسی خیلی مهم است. حتما باید آن را بیاموزند. مهارت ­های کامپیوتری فوق العاده مفید است که باید آن را ارتقا دهند. ارتقای روابط عمومی از دیگر لوازم کار است که باید سعی کنند روابط عمومی قدرتمندی داشته باشند.

توانایی ساماندهی محیط کار و آموزش روش های ساماندهی محیط کار بر اساس روش های استاندارد روز هم مهم است. دانشجویان باید بتوانند این توانایی را در خود ایجاد کنند که محیط کار را خودشان ساماندهی و منظم کنند. بعضی از متخصصان تصور می ­کنند چنین کار­هایی را باید حتما نیرو­های خدماتی انجام دهند در حالی که در کار ما که تمیز نگاه داشتن دستگاه­ های آزمایشگاه بسیار مهم است، انجام این کار توسط فرد بدون تخصص ممکن است باعث آسیب به دستگاه شود.

در نهایت گزارش نویسی یکی از مهمترین ملزومات این کار و کارهای مشابه است. متاسفانه در کشور ما ارائه گزارشِ خوب و منظم عادت نشده است و در دوران تحصیل آموزش داده نمی شود. به نظر من گزارش نویسی باید از دوران مدرسه به دانش آموزان آموزش داده شود تا به یک عادت در آنها تبدیل شود.

·         چگونه سعی می ­کنید که در کارتان دچار روزمرگی نشوید؟

خوشبختانه کار ما یکنواخت نیست. هر روز با قطعه و آزمایش ­های جدیدی سر و کار داریم. گاهی اوقات تعدد مراجعه ‌ها برای انجام یک آزمایش که امکانش برای ما وجود ندارد، ما را بر این می ­دارد که مطالعاتی را برای امکان پذیرکردن انجام آن آزمایش در مجموعه آغاز کنیم و آزمایش جدیدی را به مجموعه آزمایش ­هایمان بیفزاییم.

در حوزه مدیریتی، هر روز جلساتی را برای بررسی کارهای مختلف و مشکلات آزمایشگاه برگزار می ­کنیم و راهکارهایی را برای برون رفت از این مشکلات طرح می ­کنیم.برای اینکه سایر کارکنان ما دچار روزمرگی نشوند، از راهکار چرخش در موقعیت ­های شغلی استفاده می ‌کنیم. این کار همچنین سبب می ­شود که نیرو­ها با مسائل و امکانات بخش ­های مختلف آزمایشگاه آشنا شوند. همچنین در صورت عدم حضور یکی از نیرو­ها، کار او متوقف نمی شود و کسی حضور دارد که با وظایف او آشنایی کامل دارد و از انجام کار وی بر می‌ آید.

یکی از مسایلی که در همه مجموعه­ها باید به آن اهمیت داده شود ارتقا است. اگر ارتقاء نباشد نیروها دلسرد می­شوند. ما هم در مجموعه خودمان ابتدا کارانه در نظر گرفتیم که حقوق کارکنان بر اساس کارانه آنها متغیر بود. اما پس از مدتی این الگو را هم کافی ندیدیم و ارتقاء را مطرح کردیم. دستور العملی اجرایی برای ارتقای نیروها تنظیم شد که نیرو­ها بر اساس دانش، سابقه، امتحانات، رفتار با کارکنان و مشتریان ارتقاء می ­یابند. بر اساس این ارزیابی ­ها نیروها را در چند دسته پژوهشیار، پژوهشیار آزموده، پژوهشگر، پژوهشگر ارشد، مربی آموزشی و استادیار رتبه بندی کرده ­ایم. برای مدیران هم روش­های خاصی را در نظر گرفته ­ایم. وقتی نیرو­ها به سمت ­های مدیریتی ارتقا می ­یابند، مدیران سمت مشاوره ­ای پیدا می ­کنند و تجارب چند ساله­ شان را در اختیار مدیران جدید قرار می ­دهند  

 ·         شیرین ­ترین بخش کار شما چیست؟

در کارم زمان هایی پیش می آید که فردی برای انجام آزمایش یا مشاوره برای تولید قطعه ­ای به ما مراجعه می ­کند و قبلا تلاش های فراوانی کرده و به نتیجه نرسیده است. در چنین مواقعی با ایشان جلسه ای ترتیب داده و مسیرهای کار را نشان می دهیم. شیرین ترین لحظه های کار من دیدن لبخند رضایتی است که در چهره این فرد از پیدا کردن جواب های خود می بینم. چون انگیزه مالی در انجام چنین کارهایی دخالت ندارد لذت فراوانی نصیبم می ­کند.